ζησης κοτιωνης

Εγκλεισμός προς τα έξω, απόδραση προς τα μέσα

Βούρλα: πορνείο και φυλακή

Τότε και τώρα

Η κτιριακή εγκατάσταση του κρατικού πορνείου και της μετέπειτα φυλακής, στα Βούρλα της Δραπετσώνας, διαπερνά έναν αιώνα αστικής ιστορίας της σύγχρονης Αθήνας. Το 1876 οικοδομείται από τον εργολάβο Νικόλαο Μπόμπολα το κρατικό πορνείο στα Βούρλα, το οποίο στεγάζει και περιχαρακώνει την ανεξέλεγκτη δραστηριότητα της πορνείας γύρω από το λιμάνι του Πειραιά (εικ. 1). Στα τέλη της δεκαετίας του 1930, η χρήση του κτηρίου ως πορνικής αγοράς εγκαταλείπεται, για να στεγαστούν στη διάρκεια της κατοχής φυλακές (εικ. 2). Οι φυλακές είχαν διαφορετικών ειδών έγκλειστους. Σε μια πτέρυγα ποινικοί, σε άλλη τοξικομανείς, στην τρίτη πολιτικοί κρατούμενοι, μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Αργότερα κυριάρχησε ο εγκλεισμός πολιτικών κρατουμένων της αριστεράς, με παράνομη δραστηριότητα κατά τον εμφύλιο και αργότερα, την εποχή των διώξεων και των εκτελέσεων των πολιτικών αντιπάλων του μετεμφυλιακού πολιτεύματος. Οι Δικαστικές Φυλακές Πειραιώς λειτούργησαν στα Βούρλα έως τα χρόνια της δικτατορίας, και το 1987 η εγκαταλειμμένη κτιριακή εγκατάσταση κατεδαφίστηκε1. Σήμερα, στο οικόπεδο του πορνείου-φυλακής έχει ανοικοδομηθεί ημιτελές συγκρότημα πολυκατοικιών (εικ. 3). Η κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος των στεγαστικών δανείων στην εποχή της κρίσης άφησε τις πολυκατοικίες των Βούρλων ημιτελείς και ακατοίκητες, ένα ερείπιο της τρέχουσας πολεοδομικής ιστορίας. Η απάλειψη κάθε ίχνους της πρότερης ιστορίας από το έδαφος της Δραπετσώνας με την κατεδάφιση των φυλακών και την ανέγερση του νέου κτιριακού συγκροτήματος λειτουργεί ως ένα είδος επιστροφής στο αρχικό: Η στοιχειωμένη οικοδομή γίνεται το αντι-μνημείο της προηγούμενης κατάστασης, της απωθημένης ιστορίας. Απωθώντας η πόλη την πρόσφατη ιστορία της, της ιδρυματικής λίμπιντο και των πολιτικών διώξεων, κεφαλαιοποιεί το αστικό έδαφος με την οικοδόμηση ενός κτιρίου-φαντάσματος. Η συνθήκη μη κατοικισιμότητας είναι προγραμματική προϋπόθεση για κάθε μνημείο. Οι ημιτελείς πολυκατοικίες, χωρίς να έχουν μνήμη κατοίκησης, γίνονται τα μνημεία μιας προηγούμενης κατάστασης, την οποία ταυτόχρονα με την οικοδόμησή τους έχουν απαλείψει από το ιστορικό έδαφος της πόλης. Η λιμπιντική ορμή, σεξουαλική και πολιτική, αυτή η ορμή που ενεργοποίησε την οικοδόμηση της σύγχρονης Αθήνας, αφήνει πίσω της νεότευκτα ερείπια. Η ατελής οικοδομή, στη θέση των Βούρλων, είναι το πραγματικό μνημείο της ιστορίας, όπως το κρεμασμένο ρούχο στην απλωμένη μπουγάδα από ένα σώμα που δεν θα ζήσει για να το φορέσει ξανά. Αυτή είναι η μικρή εικόνα των Βούρλων. Στη μεγάλη εικόνα, ένα σημαντικό ποσοστό των οικοδομημάτων της Αθήνας σήμερα παραμένει ακατοίκητο ή ιδιοκτησιακά εκκρεμές ή προς κατάσχεση, λόγω των μη εξυπηρετούμενων δανείων, την ίδια στιγμή που οι άστεγοι, ιθαγενείς και ξένοι, πλεονάζουν στις παρυφές της δημόσιας ζωής. Άλλα σπίτια χωρίς κατοίκους και άλλοι κάτοικοι χωρίς σπίτια, στην ίδια πόλη, μαζί.

Τοπολογία της ετεροτοπίας

Μέσα από το τοπολογικό σχήμα της εξεσωτερικότητας, του Λακάν2, μπορεί η πολεοδομική ιστορία των Βούρλων να φωτιστεί ως εξής: Στην εποχή της πορνικής αγοράς, στις κάμαρες του μπουρδέλου, στα κρεβάτια των πορνών, η αντρική λίμπιντο εκτονώνεται με το αγορασμένο σεξ. Η κανονική ζωή της πόλης απωθεί τη λιμπιντική δραστηριότητα, το σεξ, το τραγούδι, την παραβατική συναναστροφή, σε μια αστυνομευόμενη περιοχή, που είναι μέσα στην πόλη και ταυτόχρονα έξω από αυτήν: μέσα από το τείχος διαφυλάσσεται εν βρασμώ ένα λιμπιντικό έξω, έτσι ώστε το έξω ως προς τη φυλακή ή ίδια η πόλη να ειρηνεύει δήθεν ελεύθερη3, διατηρώντας την κανονικότητα και τη μη παραβατικότητα ως επίσημη συνθήκη της αστικής ζωής. Η συνθήκη της ετεροτοπίας, όπως την όρισε ο Φουκώ, περιγράφει αυτήν την τοπολογία του έξω, μέσα- στο -εσωτερικό του αστικού πεδίου. Με ανάλογο τρόπο, έτσι φαίνεται τώρα από μακριά, στη λακανική τοπολογία του ψυχικού χώρου τον ενδότερο χώρο του ψυχικού καταλαμβάνει η εξωτερικότητα του αντικειμένου της επιθυμίας. Όσο πιο μέσα πας τόσο πιο έξω βρίσκεσαι, και όσο πιο έξω τόσο πιο μέσα γυρνάς, σε μια διηνεκή λούπα χωρίς τέλος και αρχή4.

Εγκλεισμός στην ετεροτοπία

Η ουτοπία μπορεί να περιγραφτεί ως υποθετική κατάσταση διαμονής, άξια νοσταλγίας, χωρίς ωστόσο να είναι δυνατή η προσέγγισή της δια μέσου της εμπειρίας. Παραμένει θεωρητική υπόθεση, που πάντα όσο την πλησιάζεις αυτή απομακρύνεται. Για τον λόγο αυτό, η ριζική αποσύνδεση της ουτοπίας από τον εμπειρικό κόσμο μάς κάνει καχύποπτους: όλα αυτά μοιάζει να έλκουν μιαν ανομολόγητη καταγωγή στη θεολογία. Όμως η ετεροτοπία, άξαφνα, περιγράφεται ως κατάσταση άξια νοσταλγίας, η οποία είναι προσβάσιμη διά μέσου της εμπειρίας. Δεν ξέρουμε, και είναι αδιάφορο να μάθουμε, ποιες εμπειρίες του Φουκώ σε μισοσκότεινους παραβατικούς και ανομολόγητους χώρους της πόλης τον έφεραν σε θέση να ορίσει την ετεροτοπία, σε μια εποχή που κάθε ίχνος ουτοπικού ρεμβασμού, κάθε τελεολογική πολιτική αυταπάτη είχε διαλυθεί στον αέρα. Εν τούτοις, η δραστική χρήση της έννοιας της ετεροτοπίας ακόμα στις μέρες μας είναι σαν να παρατείνει την προθεσμία ζωής των ουτοπικών ρεμβασμών μέσα σε μια δυστοπική πραγματικότητα. Η αίσθηση των πολιτικά ονειρευόμενων υποκειμένων της αστικής ζωής ότι δεν υπάρχει καμιά διέξοδος και καμία εξωτερικότητα ως προς το δυστοπικό εσωτερικό του κόσμου της άμεσης εμπειρίας αξιοποιείται δραστικά όταν δώσει τον χώρο της στη σκέψη ότι η ετεροτοπία είναι ήδη εδώ: Είναι εδώ ως υπαρκτό πεδίο εξωτερικότητας ως προς τον καθολικό εγκλεισμό. Είναι όμως έτσι;

Δεν υπάρχει ίσως πιο ταιριαστό παράδειγμα ετεροτοπίας από αυτό των Βούρλων. Μια χωρική διάταξη που αρμόζει σε στρατιωτική εγκατάσταση, με την εξωτερική περιτείχιση και την εσωτερική τυπολογία της παράταξης και της επανάληψης, έγινε ικανή να φιλοξενήσει τόσο τη ζωή των πορνών όσο και των πολιτικών ή των ποινικών κρατουμένων (εικ. 4). Πάντα υπό την επιτήρηση της κρατικής εξουσίας. Τόσο ο εγκλεισμός των πορνών όσο και ο εγκλεισμός των ποινικών και των πολιτικών κρατουμένων είχε τιμωρητικό χαρακτήρα. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι οι πόρνες δεν ήταν μόνο οικειοθελώς εγκλεισμένες, για να ασκήσουν το επιτήδευμά τους, αλλά ήταν και γυναίκες που είχαν προσαχθεί βιαίως, έχοντας περιπέσει στο παράπτωμα μιας τυχαίας δραστηριότητας, υπαινικτικής της σεξουαλικότητάς τους5. Ο εγκλεισμός των γυναικών, ως αποτέλεσμα ενοχοποίησης της σεξουαλικότητάς τους καθαυτής, είναι ανάλογος με τον εγκλεισμό των πολιτικών κρατουμένων ως αποτέλεσμα ενοχοποίησης της πολιτικής τους οντότητας, της πολιτικότητάς τους. Η σεξουαλικότητα και η πολιτικότητα είναι δύο αξεχώριστες εκδοχές του σωματικού. Μέσα από τη σκοτεινή και άβλεπτη περιοχή του ασυνειδήτου, η σεξουαλικότητα και η πολιτικότητα αναδύονται ωμές, ώστε να πάρουν στη διαδρομή τη μορφή ενός αιτήματος για την ελευθερία του υποκειμένου. Τόσο η φυλακισμένη πόρνη όσο και ο φυλακισμένος «πολίτης», ο πολιτικός κρατούμενος, υφίστανται ομού τη συνθήκη εγκλεισμού τους για χάρη των άλλων. Η δική μου φυλάκιση, με την ιδιότητα της πόρνης και με την ιδιότητα του πολιτικού κρατούμενου, εξασφαλίζει τη δική σου ελευθερία, την ελευθερία του άλλου έξω από τη φυλακή, έξω από εδώ. Ο πελάτης της πόρνης έχει την ανεστραμμένη όψη εκείνου που γίνεται πελάτης της ρητορικής και της επαγγελίας του πολιτικού κρατούμενου. Το κοινό στοιχείο της εγκλεισμένης πόρνης και του εγκλεισμένου πολιτικού υποκειμένου είναι ότι τόσο η μία όσο και ο άλλος έχουν κάνει το ίδιο «λάθος». Θέλουν να ασκήσουν την ελευθερία τους, σεξουαλική και πολιτική, σε αντίθεση με την κανονικότητα. Η κανονικότητα είναι ο μηχανισμός φυσικοποίησης της απώθησης. Το πολιτικό και το σεξουαλικό, κρυμμένα αξεχώριστα στο σκοτάδι του ασυνειδήτου, ζητούν κάθε στιγμή να πάρουν την εκδίκησή τους. Η ετεροτοπία γίνεται ενδιαφέρουσα όταν παύει να παρουσιάζεται ως εμπειρία ενός άλλου πραγματικού, μη κανονικού χώρου και ως άλλη, μη κανονική-εναλλακτική εμπειρία. Η ετεροτοπία αρχίζει να ορίζει τα σύνορα της διαφοράς όταν αποκαλύπτει τις οδούς προς το σκοτεινό και φλεγόμενο μάγμα του ασυνειδήτου. Δηλαδή, από τοπολογική άποψη, η ετεροτοπία δεν ορίζει έναν ορίζοντα διαφοράς προς το πραγματικό εκεί έξω, αλλά δύναται να ορίσει το κανάλι πρόσβασης προς το βαθύτατο εσωτερικό: αυτό του ασυνειδήτου. Για να θυμηθούμε τη φροϋδική τοπολογία του ασυνειδήτου: Εκεί διακρίνεται η οδός από τον έξω κόσμο προς τα ενδότερα της ψυχής με ένα λαγούμι, κάτι σαν παρά -φύση -απόφυση. Η διαδικασία της απώθησης είναι το πέρασμα του επιθυμητού, που έρχεται από τον έξω κόσμο, μέσα από το τούνελ κατευθείαν στον σκοτεινό υπόκοσμο του ασυνειδήτου. Και είναι υπό-κοσμος κυριολεκτικά, ως ευρισκόμενος στο κάτω μέρος του σώματος, αυτού που ο Φρόυντ αναπαριστά ως τοπικότητα της ψυχής, στο περίφημο διάγραμμά του (εικ. 5).

Εντούτοις, όπως περιγράφεται η τοπολογία του ψυχικού από τον Λακάν, το περίεργο και αξιομνημόνευτο γεγονός που την ορίζει είναι το εξής: Όσο περισσότερο διεισδύεις στο εσωτερικό της ψυχής και φτάνεις στον σκοτεινό πυρήνα του ασυνειδήτου τόσο περισσότερο προσχωρείς στον ακαταδάμαστο κόσμο του έξω. Αυτό που είναι στο εσώτατο της ψυχής σου, το πολύτιμο αντικείμενο του πόθου είναι έξω, άφταστο, μακρινό. Ίσως, γι’ αυτό, κι απατηλό. Αν σκεφτούμε το μοντέλο της γης, θα το καταλάβουμε καλύτερα. Μια εκτόξευση στη στρατόσφαιρα, όσο κι αν φαίνεται παγερή κι απόξενη, διατηρεί την επόπτευση του βιωμένου κόσμου προς τα κάτω. Αντιθέτως, η καταβύθιση στο σκοτεινό μάγμα, στο εσωτερικό της γης, που μια υποψία του μόνο έχουμε από τις εκρήξεις των ηφαιστείων πριν στεγνώσει η λάβα στο έδαφος, είναι η καταβύθιση στο απόλυτο έξω. Οι ταφικές πρακτικές, αυτές οι προαιώνιες νεκρικές τελετουργίες, δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τις επαγγελίες των ευγενώς σκεπτόμενων ουτοπικών σοσιαλιστών και κάθε άλλου είδους επιγόνων του πλατωνικού ιδεαλισμού. Είναι τελετουργίες συμφιλίωσης με το απόλυτο έξω, που κρύβεται στο ανθιστάμενο, άγνωστο εσώτερο είναι της γης.

Το κρεβάτι, η πόρνη, ο κομμουνιστής

Η πόρνη μέσα στο μπουρδέλο συνδέεται με τον αγαπητικό (εικ. 6). Άλλοτε αυτός παραμένει απλώς ένας προστάτης νταβατζής, ζει μέσα από τη δουλειά της άλλης. Άλλοτε τον παντρεύεται και επιστρέφει διά αυτού στον έξω κόσμο. Άλλοτε της μένει η προίκα ενός παιδιού, «νόθου», που μεγαλώνει μαζί της στο άσυλο της φυλακής. Το κρεβάτι της είναι το μοναδικό σκεύος της δουλειάς, του θηλασμού και της ανατροφής, της ξεκούρασης και του ονείρου.

Ο εφιάλτης του πολιτικού κρατούμενου ανακλάται στις επιφάνειες του κελιού κι επιστρέφει στο κρεβάτι του ύπνου. Στις πιο σκληρές περιπτώσεις, για τον θανατοποινίτη, κάθε νύχτα είναι η τελευταία νύχτα πριν από την εκτέλεσή του. Η αναγγελία της εκτέλεσης διαρκώς αναβάλλεται. Ο έξω χρόνος από την «ετεροτοπία» του κελιού είναι πιο ζοφερός από τον μέσα χρόνο. Κι όμως στο εσώτερο της φυλακής στο κρεβάτι εντός του κελιού ένα όνειρο προφυλάσσεται και μεγαλώνει. Δεν αφορά το προσωπικό πεπρωμένο του κρατουμένου αλλά το πεπρωμένο όλης της ανθρωπότητας. Αυτή η προβολή ίσως κάνει τον εγκλεισμό καρτερικά λυτρωτικό. Η «ετεροτοπία» της φυλακής είναι ταυτόχρονα για τον μάρτυρα προστασία από την έλευση του θανάτου αλλά και καρτερία για τη λύτρωση του κόσμου. Το κρεβάτι του φυλακισμένου είναι πεδίον αμφίρροπης αναμονής.

Ένα μπουκάλι μπύρα

Το 1955, είκοσι επτά έγκλειστοι πολιτικοί κρατούμενοι αποφάσισαν να δραπετεύσουν, φτιάχνοντας λαγούμι, μέσα από ένα κελί έως το εγγύτερο μέρος έξω από τον τοίχο της φυλακής (εικ. 7). Η απόδραση ήταν ρητώς απαγορευμένη από το Κομμουνιστικό Κόμμα και άρα η πράξη τους θα ήταν πράξη διπλής ανυπακοής. Το λαγούμι σκάφτηκε κάτω από το κρεβάτι του πολιτικού κρατουμένου Α. Μπαρτζώκα. Από τοπολογική άποψη θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι ήταν το ίδιο λαγούμι της απώθησης, διοδευμένο ανάστροφα: από το σκοτεινό ασυνείδητο –ποιανού;– προς το φως της εκπληρωμένης επιθυμίας, προς την ίδια τους την ελευθερία. Έτσι κι έγινε. Το λαγούμι σκάφτηκε με υπομονή και ακραία διακινδύνευση (εικ. 8). Η απόδραση έγινε με επιτυχία. Στην περιγραφή της απόδρασης που έγινε από έναν κρατούμενο πολύ αργότερα σημειώνεται:

«Αφού το σκάσαμε, μπήκα σε μια ΕΒΓΑ και ήπια μια μπύρα. Ήταν η ωραιότερη μπύρα της ζωής μου»6.

Η απόλαυση είναι η νεογέννητη κόρη της ελευθερίας. Το πραγματικό συμβάν, η ανεπανάληπτη στιγμή είναι αυτή: Μετά την απόδραση από τον εγκλεισμό και πριν από τη σχεδόν βέβαιη σύλληψη. Βέβαιη κατά το γεγονός ότι είτε το κράτος είτε το κόμμα, όποιος κι θα ήταν ο τελικός κριτής του διαφυγόντος κρατουμένου, έμοιαζε ότι θα τον καταδίκαζε για την πράξη του. Ένα μπουκάλι μπύρα σηματοδοτεί τη στιγμή της λυτρωτικής απόλαυσης, όπως το έχουμε όλοι ζήσει ή το έχουμε δει στις ανοιξιάτικες διαφημίσεις, ενόψει του επερχόμενου θέρους. Το μοναδικό συμβάν είναι αυτό και για έναν λόγο ακόμη. Έξω από το μέσα δεν είναι το έξω αλλά ένα νέο εντός. Εντός του κόσμου που ο αγωνιζόμενος θέλει να αλλάξει για να βρεθεί εκτός. Είναι σαν να ακούω τώρα τον σερβιτόρο, την ώρα που ξεκαπακώνει την μπύρα να λέει στον δραπέτη:

«Τόσος αγώνας, ρε φίλε, και τόσες θυσίες για να βρεις στον κόσμο που θέλεις να αλλάξεις αυτό που είναι ήδη εκεί: ένα παγωμένο μπουκάλι μπύρα… θα μπορούσες να το είχες γευτεί και χωρίς όλον αυτόν το αγώνα. Και χωρίς την αβεβαιότητα ότι αύριο θα είσαι πάλι στη φυλακή ή στο εκτελεστικό απόσπασμα».

Από τη μεριά του ο σερβιτόρος έχει δίκιο, αλλά και ο κρατούμενος θα είχε κάτι να πει. Κάτι που με την απόσταση μισού αιώνα δεν μπορεί να ακουστεί παρά μόνο σαν μουτζουρωμένος απόηχος: «Ναι, αλλά….»

Στις πολυκατοικίες που χτίστηκαν από τη δεκαετία του ’50 και για άλλα πενήντα χρόνια διέμειναν οι αγωνιστές της αριστεράς αλλά και οι πολιτικοί τους αντίπαλοι. Τα ίχνη της αντιπαλότητας αμβλύνθηκαν και ήδη μέσα στην ίδια γενιά ξεχάστηκαν ή σκεπάστηκαν. Ακόμα και η ανάσυρση της διαφοράς τα τελευταία χρόνια, ο «νέος εμφύλιος χωρίς όπλα» δεν είναι παρά μια φάρσα που παίρνουμε στα σοβαρά.

Δεν είναι αλήθεια ότι όσο πιο έξω πας να βγεις τόσο πιο μέσα μπαίνεις. Ωστόσο οι ημιτελείς πολυκατοικίες στη θέση των Βούρλων, το αντι-μνημείο του μπουρδέλου και της φυλακής, της πόρνης και του κομμουνιστή, υποδεικνύουν κάποια εκκρεμότητα σε σχέση με το μεταπολεμικό πρότζεκτ του μοντερνισμού. Ένα πρότζεκτ που έγινε δυνατό με το αριστερό χέρι του εργάτη και το δεξί χέρι του εργοδότη, με το αριστερό πόδι της πόρνης και το δεξί πόδι του ναύτη, με τη νομιμοποίηση και τη διάχυση του ρεμπέτικου τραγουδιού. Ένα πρότζεκτ διαπάλης και συνέργειας, ταυτότητας και διαφοράς. Η εκκρεμότητα είναι ορατή στα άδεια διαμερίσματα, στις ημιτελείς πολυκατοικίες της εποχής της λεγόμενης κρίσης. Η προσπάθεια που έγινε κατά την εποχή της οικοδόμησης, η άντληση εργασιακής υπεραξίας και η ξοδεμένη λίμπιντο ήταν μεγαλύτερες από όσο χρειαζόταν αλλά ταυτόχρονα δεν ήταν και αρκετές για να φτάσει το πρότζεκτ σε συνθήκη επάρκειας και σταθερότητας.

Κρεβάτι απόδρασης (εικ. 9)

Ξανασκέφτομαι το κρεβάτι του πολιτικού κρατουμένου στην αχτίδα 3 της φυλακής. Υποθέτω ότι είναι το ίδιο κρεβάτι της πόρνης που θήλαζε τον νόθο γιο της στο ίδιο κελί μια γενιά πριν. Ξανασκέφτομαι την οπή της απόδρασης κάτω από το κρεβάτι της φυλακής. Υποθέτω ότι κάθε κρεβάτι έχει μια τρύπα απόδρασης, για όλο τον αέρα που φωλιάζει και δεσμεύεται ανάμεσα στα ζεστά σώματα και στα κρύα σκεπάσματα (εικ. 10). Ξανασκέφτομαι το περίγραμμα του κρεβατιού, τον σκελετό που κρατάει το στρώμα. Υποθέτω ότι το περίγραμμα-σκελετός είναι μια υψηλή περιτείχιση, ανάλογη με την περιτείχιση της φυλακής. Κάθε περίφραξη προϋποθέτει την απόδραση. Άλλοτε αυτό το ενέργημα απόδρασης είναι μια πράξη ηρωική, άλλοτε είναι ένα φευγαλέο όνειρο, άλλοτε είναι μια κλανιά.

ΕΙΚΟΝΕΣ

(Εικόνα 1)

Εικόνα 1

Συγκρότημα πορνείων Βούρλων, δυτικές συνοικίες, αεροφωτογραφία, 1929.

(Εικόνα 2)

Εικόνα 7Η μεταπολεμική μετατροπή του συγκροτήματος των Βούρλων σε φυλακές.

(Εικόνα 3)

ŒïŒπŒ∫ŒøÃÅŒΩŒ± 3Το ημιτελές συγκρότημα πολυκατοικιών στα Βούρλα (Γ. Ισιδώρου, 2015).

(Εικόνα 4)

ModelΚάτοψη των Βούρλων, περίβολος με τρεις πτέρυγες για τις πόρνες αρχικά και αργότερα για τους ποινικούς, τους ναρκομανείς και τους πολιτικούς κρατούμενους (αναπαράσταση: Βασιλική Ροδίτη).

(Εικόνα 5)

ŒïŒπŒ∫ŒøÃÅŒΩŒ± 5Σ. Φρόυντ, τοπολογικό σκαρίφημα της ψυχικής προσωπικότητας, από την

31η παράδοση, στη «Νέα σειρά παραδόσεων για την

εισαγωγή στην Ψυχανάλυση».

(Εικόνα 6)

Εικόνα 6Πόρνες και θαμώνες των Βούρλων τη δεκαετία του 1930. (αρχείο Σ. Μίλεση)

(Εικόνα 7)

ŒïŒπŒ∫ŒøÃÅŒΩŒ± 7Προκήρυξη των δραπετών. (αρχείο Β. Πισιμίσης)

(Εικόνα 8)

 

ŒïŒπŒ∫ŒøÃÅŒΩŒ± 8Απόδραση 27 πολιτικών κρατουμένων με υπόγεια σήραγγα. (εφημερίδα «Ακρόπολις», 1955).

(Εικόνα 9)

ŒïŒπŒ∫ŒøÃÅŒΩŒ± 9«Βούρλα: Κρεβάτι απόδρασης», εγκατάσταση στην έκθεση “NICE”, Ζήσης Κοτιώνης, 2016.

(Εικόνα 10)

ŒïŒπŒ∫ŒøÃÅŒΩŒ± 10«Βούρλα: Κρεβάτι απόδρασης», λεπτομέρεια.

1

. Τα ιστορικά στοιχεία αλλά και η εναρκτήρια ώθηση για την ενασχόληση με το πρότζεκτ των Βούρλων αντλήθηκαν από την έρευνα της Βασιλικής Ροδίτη για τη μεταπτυχιακή διπλωματική της εργασία, «Πειραιάς. Από τα Βούρλα στην Τρούμπα. Συνυφάνσεις σεξουαλικότητας και κυριαρχίας στον αστικό χώρο», Τμήμα Αρχιτεκτόνων, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, 2015.

2

. Για τον όρο extimacy (αντί του intimacy) βλ. και Ζ. Κοτιώνης, «Τοπολογίες της Εκ/σωτερικότητας», στον συλλογικό τόμο «Η διεκδίκηση της υπαίθρου», Ίνδικτος, 2008.

3

. Για τη σχέση ανάμεσα στον ορισμό ενός χώρου ως περίφραξη, με το ειρηνεύον και ελεύθερο, βλ. Martin Heidegger, «Κτίζειν, κατοικείν, σκέπτεσθαι», μτφ. Γ. Ξηροπαΐδης, Πλέθρον, 2009.

4

. Βλ. τα τοπολογικά διαγράμματα του Ζ. Λακάν στο Pierre Skriabine, “Les figures de topologie” in: Jacques-Alain Miller et 84 amis, Qui sont vos psychanalystes?, Éditions du Seuil, Paris, 2001, 395-404.

5

. «Η Γ.Π., δεκαενιά ετών, εκ Μικράς Ασίας ορμώμενη, προσήχη σήμερον (1929), ενώπιον του αξιωματικού υπηρεσίας, κατηγορούμενη διά βαρείαν παράβασιν κατά την άσκησιν των καθηκόντων της εις την οικίαν του σιτεμπόρου Α.Μ., όπου ηργάζετο ως παιδαγωγός των τέκνων του. Μετά την προβλεπόμενην εξέτασιν, εκρίθη ένοχος και απεφασίσθη η ολιγοήμερος ένταξίς της εις τα Βούρλα, προς σωφρονισμόν… Ο εγκλεισμός της να μην υπερβεί την μία εβδομάδα και να ενταχθεί σε “σπίτι” με ολιγάριθμες τροφίμους». Α. Μήλτσος, «Δραπετσώνα και πρόσφυγες», http://pireorama.blogspot.gr/2012/01/1920.html

6

. tvxs, «Απόδραση από τα Βούρλα. Ούτε στον κινηματογράφο», 18 Ιουλίου 2015.